کتاب و مقالات جامع و کاربردی رایگان

معرفی استاندارد های سری ISO :

درباره استاندارد ايزو چه مي‌دانيد؟
ايزو (ISO) كوتاه شده نام سازمان بين‌المللي (International Standard Organization) مي‌‌باشد. مؤسسه بين‌المللي استاندارد سازي (ايزو) يك فدراسيون بين‌المللي متشكل از نهادهاي ملي استاندارد است. تعداد اين نهادها بالغ بر 140 نهاد مي‌باشد كه هريك از يك كشور برخاسته‌اند. ايزو يك سازمان غير دولتي است كه در سال 1947 ميلادي تاسيس شد. وظيفه ايزو ارتقاء توسعه استاندارد سازي و فعاليتهاي مربوطه در جهان با ديدگاهي است كه هم به ايجاد تسهيلات در زمينه تبادل بين‌المللي كالاها و خدمات توجه دارد و هم توسعه همكاري در زمينه‌هاي فكري ـ علمي ـ فني و اقتصادي را در نظر دور ندارد. ما حاصل فعاليتهاي ايزو قراردادهاي بين‌المللي خواهد بود كه به عنوان استانداردهاي بين‌المللي انتشار مي‌يابد. سيستمهاي مديريتي ايزو از طريق بيش از 430000 سازمان در 158 كشور به اجرا درمي‌آيد.
1) سيستم‌هاي مديريت كيفيت، سري استانداردهاي ISO 9000
در سال 1987 كميته فني 176 سازمان ايزو (ISOTC/176) ‌سري استانداردهاي ISO 9000 را به جهانيان ارائه نمود.
هدف از تدوين اين سري استاندارد، به وجود آوردن الگويي بين‌المللي براي پياده‌سازي و استقرار سيستم‌هاي مديريت و تضمين كيفيت بوده است كه مورد استقبال فراوان در سطح دنيا قرار گرفت.
سيستم‌هاي مديريت كيفيت به منظور حفظ سطح كيفيت تعريف شده و بهبود كيفيت از طريق اصلاح فرايندها، در سازمان پياده‌سازي مي‌شود. امروزه واحدهاي خدماتي نيز مانند واحدهاي صنعتي، علاقه زيادي به استقرار سيستم كيفيت نشان مي‌دهند.
فوايد استقرار سيستم مديريت كيفي
-سيستم‌هاي مديريت كيفيت به عنوان وسيله‌اي براي به وجود آوردن محصولات منطبق با آنچه از سوي سازمان به مشتري تعهد شده است با توجه به فوايد زير، در سازمان استقرار مي‌يابد. -بررسي مجدد فعاليت‌هاي سازمان بر اساس اهداف سازمان و رفع كاستي‌ها -شفافيت فرايندها و شاخص‌ها در سازمان -جلوگيري از دوباره‌كاري‌ها به واسطه تعريف فعاليت‌هاي برنامه‌ريزي شده و سيستماتيك -كاهش هزينه‌ها -ايجاد اطمينان و اعتماد در درون سازمان (رده‌هاي مديريتي و كاركنان) -ايجاد اطمينان و اعتماد در برون سازمان (مشتري) و بالطبع قابليت عرض اندام در فضاهاي مختلف تجاري -افزايش توان رقابت در عرصه بين‌الملل

2) سيستم‌هاي مديريت زيست محيطي، سري استانداردهاي ISO 14000
استانداردهاي خانواده ISO 14000 شامل استانداردهاي بين‌المللي در رابطه با سيستم‌هاي زيست محيطي مي‌باشد. اين استانداردها در سال 1996 ميلادي توسط كميته فني 207 سازمان ايزو به وجود آمدند. يك سيستم مديريت زيست محيطي مي‌تواند به عنوان بخشي از سيستم‌هاي جامع مديريت به حساب آيد. اين سيستم‌ها شامل ساختار سازماني، فعاليتهاي طرح‌ريزي، تعريف مسئوليت‌ها، تعيين روش‌ها و فرآيندها و همچنين در اختيارگيري منابع لازم براي تهيه، اجرا، بازنگري و حفظ خط مشي زيست محيطي سازمان است.
سيستم مديريت زيست بر مبناي ISO 14001 به عنوان يك الگوي اجرايي توسط مرجع صدور گواهينامه (CB) مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.
فوايد استقرار سيستم مديريت محيط زيست -اهميت دادن به جنبه‌هاي زيست محيطي در توليد و يا ارائه خدمات -يكپارچه كردن سيستم‌هاي مديريتي و بهبمود روش‌هاي مديريت -به حداقل رساندن موانع غير تعرفه‌اي تجاري و تسهيل تجارت بين‌الملل با توجه به بها دادن بيشتر به محيط زيست در سازمان‌ها -جلب مشتريان بيشتر و افزايش سهم بازار در سطح بين‌المللي -استفاده بهينه از منابع طبيعي -رعايت قوانين ملي زيست محيطي -حفاظت از محيط زيست و توجه به علائق جامعه در اين ارتباط

3) سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي، سري استانداردهاي OHSAS 18001
مشخصات اين سري ارزيابي ايمني و بهداشت حرفه‌اي (OHSAS 18001) الزاماتي را براي يك سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي (OHSAS) معين مي‌نمايد تا يك سازمان بتواند با كنترل خطرات ايمني و بهداشتي، عملكرد خود را بهبود بخشد. OHSAS 18001 خود بيانگر معيار عملكرد ايمني و بهداشتي خاصي نيست و جزئيات لازم براي طراحي يك سيستم مديريتي را نيز ارائه نمي‌دهد.
فوايد استقرار سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي
-ايجاد يك سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي به منظور حذف يا كاهش خطرات براي كاركنان و ساير طرف‌هاي ذينفع كه ممكن است در معرض خطرات ايمني و بهداشتي ناشي از فعاليت‌هاي سازمان باشند. -اجرا، نگهداري و بهبود مستمر يك سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي -حصول اطمينان از انطباق با خط‌مشي ايمني و بهداشت حرفه‌اي كه خود تعيين كرده است. -اثبات اين انطباق به ديگران -درخواست گواهينامه / ثبت سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي خود توسط يك سازمان بيرون -تعيين انطباق با اين مشخصات و اظهار آن توسط خود سازمان

فرآيند مميزي سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي بر اساس استاندارد OHSAS 18001 مشابه با فرآيند مميزي سيستم‌هاي مديريت كيفي بر اساس ISO 9001 و يا سيستم‌هاي مديريت زيست محيطي بر اساس ISO 14001 مي‌باشند.
4) سیستم مدیریت کیفیت صنایع قطعه سازان خودرو16949:2002TS/ ISO

سازمان جهانی استاندارد سازی ( ISO )يک اتحاديه جهانی متشکل ازمراجع ملی استاندارد(اعضایISO )به شمار می آيد. کار آماده سازی استانداردهای بين المللی معمولا از طريق کميته های فنی ISO صورت می گيرد. هر فردی بر حسب علاقه به موضوعی که کميته فنی برای آن تشكيل شده است، حق دارد در آن کميته به ارايه مطلب بپردازد. سازمانهای بين المللی، دولتی و غير دولتی، که در ارتباط با ISO می باشد، نيز در اين کار مشارکت می نمايند. ISO بر روی موضوعات الکتروتکنيکی همکاری نزديكي با کميسيون بين المللی الکتروتکنيک (IEC ) دارد.
وظيفه اصلی کميته های فنی، آماده سازی استانداردهای بين المللی می باشد. پيش نويس استانداردهای بين المللی که توسط کميته های فنی مورد پذيرش قرار گيرند، برای رأی گيری بين اعضا گردش می کنند. انتشار يک استاندارد بين المللی نيازمند تاييد حداقل 75% اعضا دارای حق رأی می باشد.
در شرايط ديگر، مخصوصا هنگامی که برای برخی مستندات، الزام فوری بازار وجود داشته باشد، يک کميته فنی ممکن است نسبت به انتشار انواع ديگری از مدارک اطلاعاتی تصميم گيری نمايد:
- يک مشخصه در دسترس عمومیISO (ISO/PAS )يک توافقنامه، ما بين کارشناسان فنی در يک گروه کاری ISO می باشد و اگر به وسيله بيش از 50% اعضای اصلی دارای حق رأی، تاييد شده باشد، برای انتشار پذيرفته می شود.
- يک مشخصه فنی ISO (ISO/TS )يک توافقنامه، ما بين اعضای يک کميته فنی می باشد و اگر به وسيله 3/2(دوسوم)اعضای دارای حق رأی، تاييد شده باشد، برای انتشار پذيرفته می شود.
يک ISO/PAS يا ISO/TS بعد از هر سه سال به منظور تصميم گيری در خصوص آن که آيا بايد برای سه سال ديگر تمديد شود، يا آن که برای تبديل به يک استاندارد بين المللی، تجديد نظر شده يا منسوخ شود، مورد بازنگری قرار می گيرد. در صورت تاييد ISO/PASيا ISO/TS ،مجددا پس از شش سال برای تبديل به يک استاندارد بين المللی و يا منسوخ شدن، بازنگری می شود.
ISO/TS 16949:2002توسط گروه کاری بين المللی خودرو (IATF ) و انجمن توليد کنندگان خودرو ژاپن (JAMA ) با حمايت ISO/TC 176 ،مديريت کيفيت و تضمين کيفيت، گرد آوری شده است.
ويرايش دومISO/TS 16949 ،ويرايش اول (ISO/TS 16949:1999 )که مورد ويرايش فنی قرار گرفته است را لغو کرده و جايگزين آن شده است.
ISO/TS 16949:2002 می تواند در سازمانهايی با مشخصات ذيل مورد استفاده قرار گيرد:
- سازمانهای مرتبط با صنعت خودرو که موفق به اخذ گواهينامه بين المللی ISO/TS 16949:1999شده اند و قصد انتقال به ISO/TS 16949:2002 را دارند.
- سازمانهای مرتبط با صنعت خودرو که موفق به اخذ گواهينامه بين المللیQS9000:1998 شده اند و قصد انتقال به ISO/TS 16949:2002 را دارند.
- سازمانهای مرتبط با صنعت خودرو که موفق به اخذ گريد از شرکت ساپکو مطابق استاندارد SAPCO 79شده اند و قصد انتقال به ISO/TS 16949:2002 را دارند.
- سازمانهای مرتبط با صنعت خودرو که با شرکت سازه گستر سايپا همکاری کرده و قصد انتقال به استاندارد QMS/AR8201 و يا ISO/TS 16949:2002 را دارند.
- سازمانهای مرتبط با صنعت خودرو که موفق به اخذ گواهينامه بين المللیISO9001:1994,ISO9002:1994,ISO9001:2000 شده اند و قصد انتقال به ISO/TS 16949:2002 را دارند.

5) سیستم مدیریت صنایع تجهیزات پزشکی ISO13485

این استاندارد مختص تولید کنندگان لوازم وتجهیزات پزشکی میباشد که الزامات این صنعت به استاندارد ISO9001 افزوده شده و به صورت کاربردی در این صنعت استفاده می گردد . تولید کنندگان تجهیزات پزشکی با استقرار این استاندارد و اخذ گواهینامه آن عملا الزامات ISO9001 را نیز رعایت نموده اند و نیاز ی به اخذ گواهینامه مجزا نمی باشد .
از فوائد این استاندارد خاص بودن آن برای صنعت تجهیزات پزشکی و در نظر گرفتن الزمات خاص این صنایع می باشد و راهکارهای اجرائی جهت تهیه مدارک فنی محصولات را نیز شامل می گردد .

6) سیستم مدیریت کیفیت آزمایشگاهها ISO/IEC17025

این استاندارد توسط گروه الکترومکانیک سازمان جهانی استاندارد سازی تدوین شده است و الزامات یک سیستم مدیریت کیفیت جهت استقرار در آزمایشگاهها را شامل می گردد. بر خلاف سایر استانداردهای فوق برای این استاندارد گواهینامه صادر نمی گردد بلکه توسط مراجع اعتباردهی ، تائید صلاحیت(Accreditation) صورت می گیرد .آزمایشگاههایی که تائید صلاحیت می گردند به زنجیره آزمایشگاههای تائید صلاحیت شده جهانی متصل شده و گواهی ها یا گزارشهای صادر شده توسط ایشان در کلیه کشور های عضو اتحادیه ILAC مورد پذیرش قرار می گیرد .
این استاندارد شامل دو قسمت الزامات مدیریتی و الزامات فنی می باشد و به صورت کامل فعالیتها و الزامات اجرائی در هر آزمایشگاه را شامل می شود.

7) نظام مدیریت ایمنی و سلامت مواد غذایی ISO22000

ایمنی و سلامت مواد غذایی به خطرات موجود در مواد غدایی در نقطه مصرف مرتبط است . از آنجایی که خطرات مواد غذایی میتواند در هر مرحله از زنجیره غذایی رخ دهد کنترلهای مناسب در زنجیره غذایی ضروری است .بنا بر این ایمنی و سلامت مواد غدایی از طریق تلاشهای کلیه بخشهای شرکت کننده در زنجیره غذا قابلیت اطمینان می یابد .

سازمان زنجیره غذایی شامل تولید کنندگان خوراک دام و طیور تولید کتتدگان مواد اولیه کارخانحات مواد غذایی عاملین حمل و نقل و انبارش پیمانگاران خرده فروش و عمده فروش مواد غذایی به همراه سایر سازمانهای مر تبط مانند سازندگان تحهیرات مواد بسته بندی یندی مواد شوینده افزودنی ها و نرکیبات و همچنین تامین کنندگان خدمات میباشد .

هدف این استاندارد حهانی توافق روی یک سطح جهانی از الرامات مدیریت ایمنی و سلامت مواد غدایی برای تحارت در زنجیره غذا یی است . قصد ویژه آن بکار گیری بوسیله سازمانهایی است که حواستار سگ نظام مدیریت ایمنی و سلامت مواد غذایی یکپارچه تر یهم پیوسته تر و متمرگز تر بوده و فرانر از الزمات معموا قانونی حرکت میکنند . این استاندارد الزام نموده که سازمان از طریق نظام مدیریت ایمتی و سلامت مواد غذای خود قوانین قابل اغمال مرتبط یا ایمنی و سلامت مواد غذایی را برآورده تماید .

8)سیستم مدیریت کیفیت خاص صنایع نفت گاز پتروشیمی ISO/TS29001

این استاندارد موارد زیر را برای صنایع ذیربط در بر دارد:

پیشگیری از خطا و کاهش انحرافات و جلوگیری از اتلاف

تبیین و تعهد به ایفای الزامات خاص مشتری

بهبود مداوم در محصول فرایند و سیستم

ارتقای توانمندی کارکنان و پیمانکاران

استفاده بهینه از منابع در اختیارچ

نظم و پاکیزه سازی محیط کار



شرح خدمات پياده سازی نظام آراستگي محيط كار( 5S) :

مراحل اجرايي :
هر سازمان براي حركت در جهت بهبود بهره وري و كيفيت ، ناگريز است محيط و شرائط كاري لازم و مناسب را فراهم نموده و در اين خصوص اقداماتي را صورت دهد .
اقداماتي كه هدف از آنها مرتب سازي ، پاكيزه ساختن و سامان دادن محيط كاري و ايجاد و حفظ شرائط و انضباط لازم براي انجام بهينه كارهاست .
اقدامات مذكور تحت عنوان 5S كه از اولين حروف واژه هاي ژاپني ساماندهي (Seiri) ، نظم و ترتيب (Seiton) ، پاكيزه سازي (Seiso ) ، استاندارد سازي (Seiketsu) و فرهنگ سازي (Shitsuke) گرفته شده است . به كارگيري اين پنج S در تمامي سطح سازمان مي تواند نتايج چشمگير به همراه داشته باشد كه از آن جمله مي توان به پيشگيري از حوادث ، كاهش ميزان وقفه كار ، افزايش رضايت شغلي و انگيزش كاركنان ، افزايش رضايت مراجعين و تكريم ارباب رجوع و ايجاد جوي سالم تر در محيط كار اشاره نمود .
اصول 5S بر پيشگيري استوار بوده و همانطور كه از دو S آخر برداشت مي گردد ، استاندارد نمودن و نگهداري و فرهنگ سازي آراستگي محيط كار از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد . اجراي 5S بر عهده كليه پرسنل سازمان از بالاترين سطوح تا پائين ترين سطوح مي باشد و مستلزم يك كارگروهي و تبديل آن به يك رفتار و فرهنگ سازماني مي باشد .
برخي 5S را به خانه داري محل كار تعبير مي كنند كه با توجه به فرهنگ غني ما ايرانيان در خصوص اجرا و استقرار 5S را در سازمانها تسهيل مي نمايد :
1) مرحله اول :شناخت
1-1-شناخت وضع موجود سازمان بر اساس سيستم5Sوتعيين مغايرتها و عدم تطابقهاي احتمالي و برآورد امكانات نرم افزاري و سخت افزاري مورد نياز .
1-2- مستند نمودن وضعيت موجود از طريق تهيه فيلم و عكس .
1-3- تهيه گزارش شناخت و ارائه گزارش .

2) مرحله دوم :آموزش و طراحي سيستم
2-1-تعيين كميته راهبري و كميته اجرايي5S .
2-2-آموزش كليه پرسنل سازمان درخصوص آشنائي و مستند سازي 5S با توجه به پستهاي سازماني افراد سازمان .
2-3-همكاري و مشاركت با كميته راهبري و اجرايي در زمينه طراحي و برنامه ريزي اجرا‎‎،تهيه روشهاي اجرايي( ساماندهي ، نظم و ترتيب ، پاكيزه سازي ) و چك ليستهاي مورد نياز .
2-4- همكاري و مشاركت با كميته راهبري و اجرايي در زمينه تهيه دستورالعمل هاي مورد نياز .

3) مرحله سوم : استقرار و مميزي
3-1-ارائه آموزش و همكاري در پياده سازي مراحل 5S دركليه واحدهاي سازمان.
3-1-1- اجراي سيستم ساماندهي ( S اول ).
3-1-2- اجراي سيستم نظم و ترتيب ( S دوم ).
3-1-3- اجراي سيستم پاكيزه سازي ( S سوم ).
3-2- بازنگري و تكميل دستورالعملها و رويه هاي مربوط به5S .
3-3-انجام مميزي 5S در كل سازمان و تهيه فيلم وعكس از وضعيت تغيير يافته .
3-4- تهيه گزارش مقايسه اي.
3-5- همكاري در رفع عدم انطباقهاي مشاهده شده در مميزي.
3-6- برنامه ريزي وارائه آموزش هاي مختلف جهت فرهنگ سازي و نظارت پيگيري آن.
3-7- انجام مميزي نهايي 5S و تهيه گزارش تصويري از وضعيت نهائي.
3-8- تهيه و ارائه گزارش نهائي و تطبيق شرائط نهايي با وضعيت اوليه .

شرح خدمات اجرائي جهت استقرار سيستم مديريت كيفيت بر اساس استاندارد ISO9001:2000 :
موضوع :

عبارتست از ارائه خدمات آموزشي در جهت استقرار استاندارد بين المللي ISO9001:2000 تا مرحله اخذ گواهينامه ، و مراحل اجرايي آن به شرح زيرمي باشد :

فاز اول : شناخت

1- شناخت وضع موجود سازمان بر اساس استاندارد ISO9001:2000 و تعيين مغايرتها و عدم تطابقهاي احتمالي و ارائه گزارش آن .

فاز دوم : آموزش و طراحی سیستم

1-2- آموزش الزامات استاندارد ISO9001 و ساير آموزشهای مورد نياز به مديران كارشناسان و ، سرپرستان.مطابق جدول 1 .

1-3- تشكيل و توجيه اعضاي كميته راهبري ISO 9001 و كميته هاي فرعي مربوطه و تعيين مسئوليتهاي ايشان.

1-4- همكاري و مشاركت مشاوربا كارشناسان سازمان در زمينه طراحي يا اصلاح سيستمهاي مورد نياز و مستندسازي فرآيندها و روشهاي اجرايي (Procedures) براي عناصر مشروحه زير :

- سيستم مديريت كيفيت (شامل : الزامات عمومي و الزامات مربوط به مستندات)

- مسئوليت مديريت (شامل : تعهد مديريت، مشتري محوري، خط مشي كيفيت، طرح ريزي، مسئوليت، اختيار و انتقال اطلاعات و بازنگري مديريت)

- مديريت منابع (شامل : فراهم كردن منابع، منابع انساني، زير ساخت، محيط كار)

- پديدآوري محصول (شامل : طرح ريزي پديدآوري محصول، فرآيندهاي مرتبط با مشتري، طراحي و تكوين، خريد، توليد و ارائه خدمات، كنترل وسايل پايش و اندازه گيري)

- اندازه گيري، تجزيه و تحليل و بهبود (شامل : كليات، پايش و اندازه گيري، كنترل محصول نامنطبق، تحليل داده ها و بهبود)

1-5- همكاري در تعريف و اجراي پروژه های بهبود مداوم با مشاركت كارشناسان و مديران سازمان .

1-6- همكاري و مشاركت مشاوربا كارشناسان سازمان در زمينه تهيه و تدوين دستورالعملهاي كاري (Work-instructions) و طرح كيفيت

1-7- تهيه نظام نامه كيفيت (Quality Manual) شامل :

1-7-1-تدوين خط مشي كيفيت (Quality Policy) سازمان

فاز سوم : ممیزی

1-7-2-تعيين مسئوليتها، اختيارات و ارتباطات كاري كاركنان مؤثر بر كيفيت و نيز همكاري در تعيين و انتخاب نماينده مديريت، مميزان داخلي و تعيين جايگاه آنها در چارت سازماني (در صورت نياز)

1-7-3- تصويب نظام نامه كيفيت براساس عناصر استاندارد ISO 9001:2000

1-8- همكاري و مشاركت مشاوربا كارشناسان مديران سازمان در زمينه استقرار نظام مميزي داخلي

1-9- انجام پيش مميزي (Pre-Audit) توسط مشاورو مميزان داخلي سازمان بر روي نظام كيفيت و شناسايي مغايرتها و عدم تطابقهاي احتمالي .

1-10- حضور در مرحله مميزي نهايي (Final-Audit) كه توسط شركت CB (گواهی دهنده ) انجام خواهد شد و مشاورهمكاري لازم را در اين زمينه با سازمان به منظور اخذ گواهينامه خواهد داشت .

حسین شینی
sheini.m@gmail.com
09126341927